Việt Nam và Nhật Bản cùng dùng mười hai chi, cùng thứ tự, cùng chữ Hán. Vậy mà có ba con vật không trùng nhau.
Mão là mèo, không phải thỏ
Chỗ khác nổi tiếng nhất là chi thứ tư. Mão của Việt Nam là mèo. 卯 của Nhật là thỏ (usagi).
Vì sao thành mèo thì chưa có kết luận dứt khoát. Cách giải thích hay được nhắc là âm Hán Việt cổ của chữ "卯" nghe gần với mèo. Nhưng đây mới là giả thuyết, chưa có bằng chứng quyết định, và vẫn còn những cách giải thích khác.
Kết quả là có năm, đồ trang trí Tết ở Việt Nam đầy hình mèo — cảnh mà người Nhật thấy lạ.
Hợi là lợn, còn Nhật là lợn rừng
Chi thứ mười hai cũng khác. Hợi của ta là lợn nuôi. 亥 của Nhật là inoshishi — lợn rừng.
Lần này Nhật mới là nước đi riêng. Trung Quốc và Hàn Quốc đều hiểu chi thứ mười hai là lợn. Chữ Hán 猪 trong tiếng Trung nghĩa là lợn nuôi, nhưng sang tiếng Nhật lại mang nghĩa lợn rừng — và cách hiểu lệch đó giữ nguyên tới nay.
Sửu cùng là trâu bò, nhưng không cùng con
Chi thứ hai, Sửu, người Việt nghĩ ngay tới trâu. Người Nhật nghĩ tới ushi, con bò.
Cùng họ nhưng không cùng con vật. Hình ảnh trong đầu hai bên khác hẳn: một bên là con trâu đen dưới ruộng, một bên là con bò.
Ngày sang năm con giáp cũng khác
Chỗ này mới hay gây nhầm trong công việc.
Nhật bỏ âm lịch từ năm Minh Trị thứ 6 (1873), nên năm con giáp của họ đổi vào ngày 1 tháng 1 dương lịch. Việt Nam vẫn theo âm lịch, nên đổi vào Tết.
Tết rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2. Nghĩa là trong suốt tháng 1, hai nước đang ở hai năm con giáp khác nhau. Làm thiệp chúc Tết hay thiệp năm mới mà quên chỗ này là ghi sai con giáp.
Dùng vào đâu
Nói chuyện con giáp với đồng nghiệp Nhật, chỉ cần nhắc "bên tôi là mèo chứ không phải thỏ" là họ ngạc nhiên ngay, vì rất ít người Nhật biết.
Cùng một hệ thống từ một vùng văn hóa, rẽ nhánh ở đâu và giữ lại cái gì — mười hai con giáp là ví dụ dễ thấy nhất.