Một trong những thứ người nước ngoài vấp đầu tiên khi sống ở Nhật là đổ rác. Khó không hẳn ở chỗ phân loại tỉ mỉ, mà ở chỗ quy định không giống nhau trên cả nước.
Người đặt luật là chính quyền địa phương
Cách phân loại, loại túi, ngày thu gom do từng thành phố, quận, thị trấn quy định, không phải trung ương. Cùng trong Tokyo mà đổi quận là đổi cách phân loại.
Nghĩa là chuyển nhà thì học lại. Giữ nguyên thói quen ở chỗ cũ thì túi rác sẽ bị bỏ lại không ai lấy.
Lúc làm thủ tục chuyển đến, ở tòa thị chính có phát tờ hướng dẫn. Nhiều nơi có bản nhiều thứ tiếng, cứ hỏi ngay tại quầy là chắc nhất.
Các nhóm thường gặp
Tùy địa phương, nhưng đại khái chia như sau:
- Rác cháy được — rác nhà bếp, giấy vụn, giấy bẩn
- Rác không cháy được — kim loại, đồ gốm sứ, thủy tinh
- Rác tài nguyên — chai nhựa PET, lon, chai thủy tinh, giấy, bìa carton
- Rác cỡ lớn — đồ nội thất, đồ điện gia dụng
Chai nhựa PET phải tháo nắp, bóc nhãn và tráng sạch bên trong rồi mới bỏ. Nắp và nhãn vừa tháo thì phần lớn địa phương xếp vào nhóm nhựa.
Rác cỡ lớn phải trả tiền
Đồ lớn như tủ, xe đạp không bỏ chung với rác thường được. Phải đăng ký với chính quyền, mua tem xử lý (sticker) ở cửa hàng tiện lợi rồi dán lên, và để ra đúng ngày được hẹn.
Từ lúc đăng ký đến lúc thu gom có khi mất vài ngày. Sát ngày chuyển nhà mới nhớ ra là không kịp.
Túi chỉ định và giờ đổ
Nhiều địa phương bắt dùng túi chỉ định, bán ở siêu thị và cửa hàng tiện lợi. Có nơi chỉ nhận túi trong hoặc mờ.
Giờ đổ cũng cố định, về cơ bản là sáng ngày thu gom. Hầu hết địa phương cấm đổ từ tối hôm trước, vì quạ và mèo sẽ bới tung ra.
Chuyện gì xảy ra khi làm sai
Túi sai quy định sẽ không được thu, bị dán giấy cảnh báo và để nguyên tại chỗ. Ở chung cư, cái túi đó nằm lại mà không ai biết của ai, rồi thành chuyện khó xử giữa những người cùng tòa nhà.
Đây là tình huống người nước ngoài dễ bị quy trách nhiệm, trong khi nguyên nhân thường chỉ là không có ai nói cho biết. Phía tiếp nhận gom lại gửi một lần lúc mới chuyển đến là cách nhanh nhất.