Hanami của Nhật và hoa Tết của Việt Nam đều là tục thưởng hoa mùa xuân. Chỉ khác ở chỗ người đi tới chỗ hoa, hay hoa được mang tới chỗ người.
Ban đầu là hoa mơ
Thời Nara, nói "hoa" trong tiếng Nhật là nói hoa mơ. Giới quý tộc ngắm cây mơ du nhập cùng văn vật Trung Hoa — đó mới là hanami thuở đầu.
Phải sang thời Heian thì "hoa" mới chuyển thành hoa anh đào. Sách Nihon Kōki chép rằng năm Kōnin thứ 3 (812), Thiên hoàng Saga mở tiệc ngắm anh đào ở Shinsen-en; đây là một trong những ghi chép sớm nhất về hanami. Về sau, trong thơ waka, nói "hoa" là hiểu ngay hoa anh đào.
Vì sao cả nước nở cùng lúc
Chuyện người Nhật nói được "cả nước đang mãn khai" bắt nguồn từ đặc tính của giống Somei-yoshino.
Đây là giống cây trồng lan rộng từ cuối Edo sang Meiji, nhân bằng cách ghép cành. Nghĩa là mọi cây Somei-yoshino trên đất Nhật gần như cùng một bộ gen, là bản sao của nhau. Cùng điều kiện thì nở cùng lúc. Nhờ vậy mới có khái niệm "sakura zensen" — đường hoa anh đào chạy dần từ nam lên bắc.
Từ lúc nở tới lúc rụng khoảng một tuần. Chính sự ngắn ngủi đó làm nên lễ hội.
Giữ chỗ cũng là việc
Trong buổi hanami của công ty, giữ chỗ là một đầu việc thật sự: đi từ sáng, trải bạt, ngồi giữ cho tới giờ tập trung. Theo lệ, việc này hay giao cho nhân viên mới — và đó là một trong những chỉ thị khó hiểu nhất với người nước ngoài.
Giao việc mà không nói vì sao phải ngồi mấy tiếng thì nghe như một mệnh lệnh vô lý. Chỉ cần thêm một câu lý do là cảm giác khác hẳn.
Hoa của người Việt ở trong nhà
Người Việt chơi hoa dịp Tết. Miền Bắc chơi hoa đào, miền Nam chơi hoa mai vàng. Khí hậu khác nên loài hoa cũng khác.
Khác nữa là chỗ đặt. Cả cây hoặc cành được mang vào trong nhà. Cảnh chọn cây ngoài chợ rồi chở về bằng xe máy là hình ảnh quen thuộc trước Tết.
Nghĩa là hoa của người Việt được đặt ở vị trí trung tâm của ngôi nhà đón khách. Không có tục kéo nhau ra ngoài, ngồi dưới gốc cây ăn uống như hanami.
Rủ nhau thế nào
Rủ nhân viên người Việt đi hanami thì nên nói trước phần "ngồi ngoài trời, ngồi bệt dưới đất mà ăn". Cứ tưởng chỉ đi ngắm hoa thì ăn mặc và đồ mang theo sẽ không hợp.
Ngược lại, người Nhật đến nhà người Việt dịp Tết thì nên nhắc một câu về cây đào hay cây mai ở phòng khách. Cây đó là cây chủ nhà tự chọn và tự chở về.