Cùng là nước dùng đũa nên phép ăn uống của Việt Nam và Nhật Bản khá giống nhau. Chỉ có một chỗ ý nghĩa đảo ngược hoàn toàn.
Những điều kiêng giống nhau
Cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm. Người Nhật gọi là tate-bashi hoặc hotoke-bashi, kiêng vì đó là hình bát cơm cúng đặt bên gối người vừa mất.
Người Việt cũng kiêng y hệt, vì bát cơm cắm đũa chính là bát cơm đặt lên bàn thờ. Lý do trùng nhau luôn.
Chuyền thức ăn từ đũa sang đũa là điều kiêng rất nặng ở Nhật, gọi là hashi-watashi, vì giống động tác chuyền xương bằng đũa trong lễ nhặt tro cốt sau hỏa táng.
Chỗ ngược nhau
Từ đây mới khác. Trên mâm cơm Việt, gắp thức ăn bỏ vào bát người khác là cử chỉ hiếu khách. Người nhỏ tuổi gắp cho người lớn tuổi, chủ nhà gắp cho khách — đó là sự chu đáo.
Ở Nhật, việc này dễ thành thất lễ. Lấy đồ từ đĩa chung thì phải dùng đũa chung (toribashi); dùng đũa đã đưa vào miệng mình để chạm vào phần ăn của người khác là điều tránh.
Nhân viên người Việt có lòng tốt gắp thức ăn cho sếp người Nhật, và sếp đơ ra — tình huống rất hay xảy ra. Không bên nào sai, chỉ là tiền đề khác nhau.
Ăn thành tiếng
Một chỗ ngược nữa là tiếng động. Ở Nhật, húp mì soba hay ramen thành tiếng được chấp nhận. Ở Việt Nam cũng như nhiều nước khác, phát ra tiếng khi ăn bị coi là thiếu lịch sự.
Người Nhật có bảo "cứ húp thoải mái" thì người Việt vẫn thấy ngại. Không cần ép.
Câu nói trước bữa
Nhật nói itadakimasu trước khi ăn và gochisōsama sau khi ăn. Cả bàn cùng nói một lượt.
Người Việt thì người nhỏ mời từng người lớn một: "con mời bố mẹ ăn cơm", mời lần lượt theo vai vế.
Hình thức khác nhau, nhưng điểm chung là đều đặt một câu trước khi bắt đầu ăn.