Lớp đào tạo nhân viên mới ở Nhật dạy cúi chào theo góc. Công ty Việt Nam không có phần huấn luyện đó. Nhưng không có nghĩa là người Việt không bày tỏ kính trọng — chỉ là đặt vào hình thức khác.
Ba mức góc
Thường được dạy như sau:
- Eshaku khoảng 15 độ — khi đi ngang qua nhau ở hành lang, khi vào và ra khỏi phòng
- Keirei khoảng 30 độ — khi đón khách, mở đầu và kết thúc buổi làm việc
- Saikeirei khoảng 45 độ — cảm ơn sâu sắc, xin lỗi
Quan trọng hơn góc là dừng lại một nhịp, và không vừa nói vừa cúi. Nói xong câu "xin nhờ anh/chị giúp đỡ" rồi mới cúi. Vừa nói vừa cúi trông qua loa.
Đừng vừa bắt tay vừa cúi
Chỗ người nước ngoài hay lúng túng là khi bắt tay và cúi chào chồng lên nhau. Làm cả hai cùng lúc thì tay dở dang, đầu cũng dở dang.
Người kia chìa tay thì cứ bắt tay, kèm một cái gật đầu nhẹ là đủ. Phía Nhật bây giờ cũng chủ động chìa tay nhiều hơn khi làm việc với người nước ngoài.
Hình thức của người Việt
Sinh hoạt thường ngày ở Việt Nam không có kiểu cúi chào như Nhật. Trong công việc, bắt tay là chuẩn.
Nhưng vẫn có phép tắc riêng. Trẻ con và người ít tuổi chào người lớn thì khoanh tay trước ngực. Đây là phép được dạy ở trường; lớn lên thì ít dùng hằng ngày, nhưng trong họ hàng và dịp chúc Tết vẫn còn.
Thêm một phép nữa: đưa và nhận bằng hai tay. Trao vật cho người lớn tuổi mà dùng một tay bị coi là thất lễ. Cảm giác giống hệt lúc trao danh thiếp ở Nhật.
Cúi chào khi đang nghe điện thoại
Người Việt thấy người Nhật vừa nghe điện thoại vừa cúi đầu thì thấy lạ. Đầu dây bên kia có nhìn thấy đâu mà cúi.
Giải thích đơn giản: sự kính trọng đã thành động tác quen của cơ thể, không phải cố ý làm.
Để khỏi vướng khi đi làm
Nhân viên người Việt cúi nông không có nghĩa là thiếu kính trọng. Chỉ là ở quê họ không có thước đo bằng góc.
Ngược lại, người Nhật tránh bắt tay đôi khi bị nhìn là lạnh nhạt. Cả hai chuyện chỉ cần học thêm một hình thức là xong.