Đầu năm trao tiền cho trẻ con — nhìn từ ngoài, lì xì của ta và otoshidama (お年玉) của Nhật là một. Đứng vào đúng khoảnh khắc trao thì thấy cách làm khác nhau khá nhiều.
Tên gọi đến từ đâu
Otoshidama ban đầu không phải tiền. Gốc của nó là toshidama (御歳魂) — bánh dày kagami-mochi cúng thần năm mới rồi hạ xuống chia cho mọi người. Hình thức bỏ tiền vào phong bì chỉ phổ biến từ sau chiến tranh, trong thời kỳ tăng trưởng cao.
Lì xì viết bằng chữ Hán là "lợi thị" (利市), vốn là lời chúc may mắn trong buôn bán, cùng hệ với lai see tiếng Quảng Đông. Phong bao đỏ là nét chung của cả hệ này.
Trao cho ai
Otoshidama về cơ bản là thứ trẻ con nhận. Người lớn hầu như không trao cho người lớn. Chủ yếu là trao cho con cháu trong họ, ít khi mở rộng tới con của đồng nghiệp.
Lì xì Việt Nam rộng hơn nhiều. Trẻ con đương nhiên, nhưng ta còn lì xì cho người lớn tuổi. Con cháu đi làm mừng tuổi ông bà, cha mẹ là chuyện rất bình thường, vì trong đó có lời chúc sức khỏe và trường thọ.
Khác biệt này hay gây hiểu nhầm ở công ty. Nhân viên người Việt đưa phong bao đỏ cho cấp trên người Nhật, và cấp trên lúng túng không biết phản ứng ra sao — trong khi ý người đưa chỉ là bày tỏ kính trọng, không mong đổi lại điều gì.
Cảm giác về số tiền
Người Nhật coi việc chuẩn bị tiền mới là lịch sự. Tiền cho vào pochibukuro — phong bì nhỏ, mặt trước ghi tên người nhận, mặt sau ghi tên người cho.
Người Việt cũng chuộng tiền mới, nhưng điều được coi trọng là hành động trao phong bao, không phải số tiền trong đó. Chia nhiều phong bao nhỏ cho nhiều người hợp không khí hơn là dồn vào một phong bao lớn.
Không mở tại chỗ
Cả hai nơi đều coi việc bóc phong bao ngay trước mặt người cho là bất lịch sự. Ở Việt Nam, đếm tiền trước mặt mọi người lại càng kiêng.
Nếu dẫn con tới nhà người Nhật chơi dịp đầu năm, chỉ cần dặn trước con đúng một câu này là đủ.